İnsanın kendi sınırlarını zorlaması güzel; önce tedirgin ediyor, sonra mutluluk veriyor. İlk akademik sunumumu Leicester’da, De Monfort Üniversitesi’nin düzenlediği Dans Etnografyası Forumu’nda İngilizce yapıyorum; uluslararası bir forumun Türkiye’den gelen tek katılımcısıyım. Tam on sene önce, öğrenciyken Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü’nün düzenlediği Uluslararası Etnokoreoloji Sempozyumu’nda sevgili hocam Doç. Dr. Arzu Öztürkmen’in asistanlığını yapmıştım. Bir dansçı- öğrenci olarak, dans alanına dair sunum yapan akademisyenlerin önemli kuramsal tartışmalar yürütürken bir yandan da dans figürleri göstermeleri ve bolca dans fotoğrafı ve filmi seyrettirmeleri beni çok etkilemişti. Dinamik ve neşeli bir ortamdı. “Ben de onlar gibi olmak istiyorum” demiştim.  

Yola çıkmadan önce TÜBİTAK-BİDEB (Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı) Yurt Dışı Bilimsel Etkinliklere Katılma Desteği Programı tarafından desteklendiğimi öğrendim. Bu ayrı bir sevinç kaynağı oldu tabii. İlk yurtdışı sunumu milat gibiydi benim için; ve maddi -ve tabii manevi- olarak desteklenecektim. Araştırma görevlisiyken, yüksek lisans yaparken “kuramsal ders vermeden akademisyen olunmaz” diyordum; sonra farklı iki disiplinde ders vermeye başladım. Daha sonra “makale yazmak” ve “akademik sunum” yapmak olmazsa olmaz dedim. Onları da yaptım. Yol uzun, hedefler değişiyor ama aşama aşama gerçekleşiyor. Sanırım “onlar gibi olmaya” başladım…

İlk gece: Dancing Kathmandu

Şehre varır varmaz, elimde haritalarım, öğrenci yurduna koşup eşyalarımı bıraktım. Forumu düzenleyen İngilizce, Sahne Sanatları ve Tarih Çalışmaları Bölümü’nün binasını buldum. “Meslektaşlarım”la tanıştım; hep birlikte genç bir dans etnografı olan Sangita Shresthova’nın hazırladığı Dancing Kathmandu adlı belgesel filmi seyrettik. Yarı Çek, yarı Hintli yönetmenin Katmandu’daki dans ortamını yansıttığı filmi; halk dansları alanındaki konumların, tartışmaların ve sorunların ne kadar benzeşebileceğini gösterdi. İnsan ister istemez Türkiye’yle ilgili bir film çeksek nelerden bahsederdik diye düşünüyor. Tabii ilk akla gelenler, tarihsel olarak folklor alanının milliyetçilikle olan ilişkisi, dernekler piyasası, Anadolu Ateşi ve versiyonlarıyla popülerleşen, ticarileşen gösteri formu ve tabii ki bitmek bilmez “otantiklik” tartışması. Hindistan’daki ünlü Bollywood piyasası ve buraya eklemlenen yetenekli dansçılar; bunların karşısında “yerel”i kendi bağlamından koparmamaya çalışanlar, dansı ibadet olarak görenler ve “otantik” dansları bozanları eleştirenler…Türkiye’deki manzarayla ortaklıklar kurmak çok zor değil sanki.  

İkinci gün: Forum1

Forumda 5 ülkeden 16 dansçı ve akademisyen sunum yaptı. Ayrıca kültürel çalışmalar, tiyatro, tarih ve dans bölümlerinden öğrenciler ve farklı ülkelerden akademisyenler de dinleyici olarak katıldı. Sunumların neredeyse hepsinin çeşitli fotoğraf ve filmlerle desteklediğini, birçok araştırmacının çeşitli dans figürleri gösterdiğini söyleyebilirim. 10 sene önceki gibi, hareketli bir ortam söz konusuydu. Ben ise o zaman sunumlarını dinlediğim profesörlerle birlikte aynı forumda sunum yapmanın heyecanını yaşıyordum. Yüksek lisans tezimden hazırladığım sunumun konusu, “Sinop köçekleri” örneği üzerinden erkek dansçıya yönelik önyargılardı. Forum sırasında yeni tanıştığım meslektaşlarım tarafından fazlasıyla ilgi ve destek gördüğümü söyleyebilirim. Dans akademisyenleri aralarına yeni araştırmacıların katılmasından mutluluk duyuyorlardı.

Etkinliğin önemli bir özelliği, dansçı, akademisyen, yüksek lisans ya da doktora öğrencilerinden oluşan oldukça çeşitli bir katılımcı profiline sahip olmasıydı. Genç ya da deneyimli akademisyenlerin, dansçı ve koreografların birlikteliği, farklı fikir ve deneyimlerin paylaşılabileceği dinamik bir ortam sağladı. Sunum aralarında yapılan yorumlar, çeşitli sorular, kurulan ilişkiler benim açımdan oldukça faydalı oldu. Sıkça tekrarlananan her türlü İngilizce kalıbı, kaynakçalarda geçen yazar adlarını, önemli tartışma konularını tek tek not ettim. İkinci sunumumda bunlardan fazlasıyla yararlanacağıma eminim.

Kapanış oturumunda da bahsi geçtiği üzere, tartışılan konular “etnografya” alanının ne kadar geniş olduğunu ortaya koyuyordu. Araştırmacının konumu neredeyse bütün sunumlarda bahsi geçen, tartışılan önemli bir konuydu. Gözlemlenen topluluklarla, görüşülen kişilerle demokratik bir ilişkinin kurulması, dans ortamlarına icracı olarak katılım, araştırmacının kendi konumunun da sorgulanması etik bir kabulleniş haline gelmişti. Sunumların büyük bir çoğunluğu disiplinler arası yaklaşımın araştırmaları ne kadar zenginleştirdiğini ortaya koydu. Dans, tarih, kültür ya da cinsiyet odaklı çalışmalarının birbirinden ne kadar beslenebileceğini gösterdi. Geçmiş-gelecek, yerel-küresel, birey-topluluk ayrımları; araştırma metodoloiileri; performans çözümlemeleri ve otantiklik meselesi üzerine çeşitli tartışmalar yürütüldü. İnternet teknolojisinin çalışmalara kattıkları, bu teknolojiden nasıl faydalanılabileceği tartışıldı. Çoğu dans temsilinin önemli bir unsuru olan toplumsal cinsiyet de her zaman olduğu gibi birçok tartışmanın merkezindeydi.

Son Gün: Eve Dönerken

Etkinliğin heyecanı ve yorgunluğu içinde eve dönerken, önümde açılan yeni ufukları değerlendirmeye çalıştım. İnsan yalnız kalınca ister istemez kendi yaptıklarını sorgulamaya başlıyor. Yaşadığım toprakların geleneksel kültürü üzerine araştırma yapmak, ayağımın yere daha sağlam basmasını sağlıyor sanki. İçine doğduğum gelenek üzerine bilgi edinmek, öğrendiklerimi eleştirel bir gözle değerlendirebilmek, hatta çeşitli katkılarla zenginleştirmek, en önemlisi bunu sevdiğim alanda, “dans ederek” yapmak doğru bir seçim sanırım. Zevk aldığım, anlam yüklediğim ve emek harcadığım işi meslek olarak da yapmak dönem dönem biraz yorucu oluyor belki ama doğru yoldayım; bunu daha da iyi anlamamı sağladı bu forum.